Diyalizde beslenme, tedavinin günlük yaşamla bağlantılı önemli bir bölümüdür. Diyaliz, böbreklerin yerine bazı atık maddeleri ve fazla sıvıyı uzaklaştırır; ancak kişinin yeme ve içme düzeninin de tedaviye uyarlanması gerekir. Buradaki amaç yalnızca belirli besinleri azaltmak değildir. Yeterli enerji almak, kas kaybını önlemek ve sıvı ile mineral dengesini korumak da beslenme planının temel hedefleridir.
Diyalize yeni başlayan bir kişi, daha önce uyguladığı böbrek diyetinin aynısını sürdürebileceğini düşünebilir. Oysa tedavi başladıktan sonra ihtiyaçlar değişebilir. Bu nedenle beslenme listesi, diyaliz ekibi ve böbrek hastalıkları alanında deneyimli bir diyetisyen tarafından yeniden değerlendirilmelidir.
Hemodiyaliz ve periton diyalizinde beslenme aynı mı?
Hemodiyaliz ve periton diyalizi farklı uygulamalardır. Tedavinin sıklığı, kalan böbrek fonksiyonu, idrar miktarı ve tahlil sonuçları beslenme önerilerini etkiler. Dolayısıyla başka bir diyaliz hastasının listesini kullanmak doğru bir yaklaşım değildir.
Periton diyalizinde kullanılan bazı solüsyonlardaki glikoz vücuda geçerek enerji alımına katkıda bulunabilir. Bu durum kilo ve kan şekeri yönetiminde dikkate alınır. Ayrıca periton diyalizinde potasyum düşüklüğü de görülebileceğinden, her diyaliz hastasına otomatik olarak potasyum kısıtlaması uygulanmaz. Tedavi türü kadar kişinin mevcut değerleri de önemlidir.
Diyaliz hastaları neden yeterli protein almalı?
Diyaliz sırasında protein ve amino asit kayıpları olabilir. Bu nedenle diyaliz öncesinde önerilmiş olan protein kısıtlaması, diyaliz dönemine aynen taşınmamalıdır. Yeterli protein alınmaması kas kaybı ve yetersiz beslenme riskini artırabilir.
Yumurta, balık, tavuk ve diğer uygun protein kaynaklarının miktarı kişiye göre planlanır. Bitkisel protein seçenekleri de mineral içerikleri ve toplam ihtiyaç dikkate alınarak değerlendirilebilir. Süt ürünleri protein sağlarken fosfor da içerdiği için porsiyonları ayrıca düzenlenebilir. “Protein gerekli” düşüncesiyle sınırsız et tüketmek veya kendiliğinden protein tozu kullanmak uygun değildir.
Sıvı takibi yalnızca içilen sudan ibaret değildir
Diyaliz hastasının sıvı planı, idrar miktarı ve tedavi özelliklerine göre belirlenir. Suya ek olarak çay, kahve, ayran ve çorba gibi tüketimler de değerlendirilir. Dondurma gibi eridiğinde sıvı hale gelen besinler de hesaba katılabilir. Nelerin ve hangi miktarların kaydedileceğini diyaliz ekibinden öğrenmek önemlidir.
Hemodiyalizde iki seans arasında fazla sıvı birikmesi, sıvının uzaklaştırılmasını zorlaştırabilir. “Kuru ağırlık”, fazla sıvı uzaklaştırıldıktan sonra hedeflenen ağırlığı ifade eder; yalnızca zayıflama hedefi değildir. Kilo takibi bu nedenle tedavi planıyla birlikte yorumlanır.
Tuzlu besinler susama hissini artırabilir. Sıvı sınırına uymakta zorlanan kişinin yalnızca içecek miktarına değil, tükettiği tuzlu ürünlere de bakılması yararlıdır.
Potasyum ve fosfor için tahlile göre düzenleme
Potasyumun fazla yükselmesi veya düşmesi kalbin çalışmasını etkileyebilir. Bu nedenle meyve, sebze ve diğer kaynakların miktarı kan sonuçlarına göre düzenlenir. Gerekli görüldüğünde bazı sebzeler için haşlama gibi hazırlama yöntemleri önerilebilir; ancak bu yöntemler besini sınırsız tüketilebilir hale getirmez.
Fosfor yönetiminde paketli ürünlerin katkı içerikleri de önemlidir. İçindekiler bölümünde fosfat katkıları kontrol edilebilir. Hekim fosfor bağlayıcı ilaç verdiyse, ilacın yemeklerle ilişkili kullanım talimatına uyulmalıdır. Diyet değişikliği yapıldığı gerekçesiyle ilaç kendiliğinden bırakılmamalıdır.
İştahsızlık ve kilo kaybı nasıl ele alınmalı?
Diyalizde beslenme yalnızca kısıtlama üzerinden yürütülürse kişinin yeterli yemek yemesi zorlaşabilir. İştahsızlık yaşayan biri için daha küçük ve sık öğünler planlanabilir. Sevilen yemeklerin uygun porsiyon ve tariflerle düzenlenmesi, listeye uyumu kolaylaştırabilir.
İstemsiz kilo kaybı, sürekli iştahsızlık veya öğünlerin giderek azalması sağlık ekibiyle paylaşılmalıdır. Gerektiğinde beslenme desteği değerlendirilir; ancak ürün seçimi kişisel ihtiyaçlara göre yapılır. Vitaminler, mineraller ve bitkisel takviyeler de kendiliğinden başlanmamalıdır.
Diyalizde doğru beslenme, tedavinin yerine geçmez ve seansların atlanmasını güvenli hale getirmez. Beslenme planı; tahliller, ağırlık değişimleri ve kişinin günlük yaşamı izlenerek güncellenmelidir. Bu yazı genel bilgilendirme içindir; kişisel sıvı sınırı, porsiyonlar ve tedavi kararları diyaliz ekibi tarafından belirlenmelidir.