Şekersiz içecekler, hafif yoğurtlar ve diyet tatlılar yapay tatlandırıcılar sayesinde tatlı lezzeti sunuyor. Ancak bu maddelerin sağlığa etkisi hakkında hem sevenler hem de kaçınanlar arasında ciddi bir kafa karışıklığı var. Güncel bilgilere bakmak, bilinçli seçim yapmanın ilk adımı. Kişiye özel bir plan için ankara diyetisyen sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.
Yapay tatlandırıcılar nedir, nerede bulunur?
Yapay tatlandırıcılar, sofra şekerinden yüzlerce kat tatlı olabilen ve çok az enerji veren ya da hiç enerji vermeyen katkı maddeleridir. Aspartam, sukraloz, asesülfam K ve sakarin en bilinenleridir. Stevia gibi bitkiden elde edilen tatlandırıcılar ise doğal kaynaklı sayılsa da işlenerek ürüne eklenir. Gazlı içecekler, şekersiz sakız, hazır meyve suyu, protein bar, dondurma ve bazı ilaç şuruplarında bulunabilirler. Ambalajdaki içindekiler listesinde “E950-E969” arasındaki kodlar çoğunlukla bu maddeleri gösterir.
Güvenlik ve günlük sınırlar
Gıda güvenliği kuruluşları, piyasadaki tatlandırıcılar için kabul edilebilir günlük alım miktarı belirler. Bu değer vücut ağırlığına göre hesaplanır ve normal beslenmede aşılması oldukça zordur. Örneğin 70 kiloluk bir yetişkinin sınıra ulaşması için gün içinde çok sayıda şekersiz içecek tüketmesi gerekir. Dünya Sağlık Örgütü 2023’te, kilo kontrolü amacıyla şeker yerine tatlandırıcı kullanmanın uzun vadede belirgin bir fayda sağladığına dair kanıtın yetersiz olduğunu belirtti. Aspartam için ise sınırlı kanıt nedeniyle “olası risk” sınıflaması yapıldı, fakat mevcut günlük sınır değiştirilmedi. Fenilketonüri hastalarının aspartamdan kesinlikle kaçınması gerekir.
Kilo, kan şekeri ve bağırsak üzerindeki etkiler
Tatlandırıcılar enerjiyi azalttığı için kısa vadede şekerli içecekten geçişte kalori açığı yaratabilir. Ancak tatlı tadına alışkanlığı sürdürmek, bazı kişilerde tatlı isteğini canlı tutabilir. Kan şekeri üzerindeki etkileri maddeye ve kişiye göre değişir; bazı araştırmalar bağırsak bakterilerinde değişim ve glukoz toleransında etki olabileceğini gösterse de sonuçlar tutarlı değildir. Diyabeti olanlar kullanım miktarını mutlaka diyetisyen veya hekimle konuşmalıdır.
Akıllı kullanım için pratik öneriler
Amaç tatlandırıcıyı tamamen bırakmak ya da ona sığınmak olmamalı. Çayı ve kahveyi her hafta biraz daha az tatlandırarak damak tadını yeniden ayarlamak işe yarar. Şekersiz içecek yerine su, maden suyu veya limonlu soğuk bitki çayı tercih edilebilir. Etiketleri okuyup aynı üründe birden fazla tatlandırıcı olup olmadığına bakın. Hamilelik, çocukluk çağı ve kronik hastalık durumlarında bireysel öneri için sağlık uzmanına danışın. Bağlıca ve çevresinde oturanlar için bağlıca diyetisyen sayfamız yol gösterici olabilir.
Yapay tatlandırıcılar ölçülü kullanıldığında çoğu sağlıklı yetişkin için kabul edilebilir bir seçenek olabilir, ancak sağlıklı beslenmenin yerini tutmaz. Asıl hedef, genel tatlı tüketimini azaltmak ve ağırlıklı olarak işlenmemiş besinlere yönelmektir. Sorularınız için diyetisyen ankara sayfamızdaki iletişim bilgilerinden bize ulaşabilirsiniz.